ผ้าฟางที่ใช้คลุมดินในแปลงปลูก เป็นตัวช่วยยอดนิยมของคนทำสวนและเกษตรกรยุคใหม่ เพราะช่วยลดวัชพืช ลดงานถอนหญ้า รักษาความชื้นหน้าดิน และทำให้แปลงดูเป็นระเบียบขึ้นทันที แต่พอเริ่มหาซื้อจริง หลายคนเจอคำถามใหญ่ เลือกแบบไหนถึงจะคุ้ม ใช้แล้วกันหญ้าได้จริง ไม่ขาดง่าย และเข้ากับพืชที่ปลูก
ผ้าฟางที่ขายทั่วไปมักทำจากเส้นใยพลาสติกสานกัน ลักษณะเหมือนเสื่อบาง ๆ มีรูเล็ก ๆ ให้ลมและน้ำผ่านได้ระดับหนึ่ง จุดแข็งของวัสดุชนิดนี้คือทนแดดได้พอสมควร ใช้งานได้หลายเดือนถึงหลายปี ขึ้นกับเกรดและสภาพแวดล้อม ถ้าเลือกสเปกเหมาะ แปลงจะดูแลง่ายขึ้นแบบเห็นผล แต่ถ้าเลือกผิด เช่น บางเกินไปหรือไม่ทนยูวี ก็มีโอกาสกรอบ แตก ขาด และกลายเป็นเศษชิ้นเล็ก ๆ ในแปลงได้
สิ่งที่ควรรู้ก่อนเลือกคือ เป้าหมายของการคลุมดินมีมากกว่าแค่กันหญ้า ผ้าฟางยังช่วยลดการกระเด็นของดินขึ้นใบ ลดโรคบางชนิดที่มาจากดิน ช่วยให้ความชื้นคงที่มากขึ้น โดยเฉพาะแปลงที่โดนแดดจัดหรือมีลมแรง แต่ผ้าฟางไม่ได้เหมาะกับทุกสถานการณ์เสมอไป เช่น พื้นที่น้ำขังบ่อย หรือแปลงที่ต้องพรวนดินถี่ ๆ อาจต้องใช้แนวทางอื่นร่วมด้วย
จุดดูสเปกผ้าฟางให้เป็น เลือกง่ายขึ้นทันที
อย่างแรกที่ควรดูคือความหนาแน่นของเส้นสานหรือค่าความหนาเชิงน้ำหนัก บางร้านจะบอกเป็นกรัมต่อตารางเมตร ยิ่งตัวเลขสูง ผ้ามักแน่นและทนกว่า เหมาะกับงานที่ต้องการใช้นาน หรือแปลงที่เดินเหยียบบ่อย เช่น แปลงผักสวนครัวที่ต้องเข้าเก็บทุกวัน ส่วนผ้าเกรดบางเหมาะกับงานระยะสั้น เช่น ปิดหน้าดินช่วงเริ่มปลูก หรือใช้ในฤดูกาลเดียวแล้วเปลี่ยนใหม่
ต่อมาคือความทนแดดหรือสารกันยูวี ข้อนี้สำคัญมากในไทย เพราะแดดแรงทำให้พลาสติกเสื่อมไว ถ้าผ้าไม่มีการเสริมยูวี มักกรอบเร็ว โดยเฉพาะแปลงกลางแจ้งที่ไม่มีร่มเงา จุดสังเกตที่ช่วยได้คือ ผ้าทนยูวีมักมีผิวแน่นกว่า สีสม่ำเสมอ และผู้ขายมักระบุอายุใช้งานโดยประมาณ
เรื่องสีมีผลมากกว่าที่คิด สีดำเป็นตัวเลือกยอดนิยมเพราะบังแสงได้ดี วัชพืชขึ้นยาก เหมาะกับงานที่เน้นกันหญ้าเป็นหลัก สีเงินดำหรือดำขาวพบได้ในบางงานปลูกเชิงพาณิชย์ ด้านสีอ่อนสะท้อนแสง ช่วยลดอุณหภูมิหน้าดินได้บางส่วน เหมาะกับแปลงที่กลัวดินร้อนเกินไป แต่ข้อแลกเปลี่ยนคืออาจสกปรกเห็นชัดและต้องดูแลมากขึ้น
ขนาดม้วนและความกว้างควรเลือกให้พอดีแปลง ลดรอยต่อ เพราะรอยต่อคือจุดที่หญ้าชอบโผล่ ถ้าแปลงกว้างมาก เลือกผ้ากว้างขึ้นแล้วตัดแต่งจะคุมง่ายกว่า การต่อผ้าควรซ้อนทับกันพอประมาณ แล้วตรึงด้วยหมุดให้แน่น โดยเฉพาะขอบที่ลมตีแรง
เลือกตามชนิดพืชและรูปแบบแปลง ใช้แล้วเห็นผลชัด
แปลงผักสวนครัวและสมุนไพรที่เก็บบ่อย ควรเลือกผ้าที่หนาแน่นขึ้นนิดหนึ่ง เพราะต้องเดินเข้าออกบ่อย โอกาสฉีกขาดสูง จุดเจาะปลูกควรทำให้พอดีต้น ไม่กว้างเกินไป เพื่อไม่ให้แสงลอดลงไปจนหญ้าขึ้น
ไม้ผลและไม้ยืนต้น เหมาะกับผ้าฟางที่เน้นทนแดดและอยู่ได้นาน พื้นที่รอบโคนต้นมักคลุมเป็นวงหรือคลุมเป็นแนวตามทรงพุ่ม ข้อดีคือช่วยลดหญ้าที่แย่งน้ำและธาตุอาหารในช่วงต้นยังเล็ก แต่อย่าคลุมชิดโคนแน่นเกินไป ควรเว้นระยะเล็กน้อยเพื่อให้โคนระบายอากาศ ลดโอกาสชื้นสะสม
แปลงดอกไม้หรือไม้ประดับที่เน้นความสวยงาม ผ้าฟางช่วยให้หน้าดินดูเรียบสะอาด แล้วค่อยโรยวัสดุตกแต่งทับอีกชั้น เช่น เปลือกไม้หรือกรวดเล็ก ๆ วิธีนี้ทำให้ผ้าโดนแดดน้อยลง อายุใช้งานมักยาวขึ้นด้วย
พื้นที่ที่ใช้ระบบน้ำหยด ผ้าฟางเข้ากันได้ดีมาก วางสายน้ำหยดใต้ผ้าแล้วค่อยคลุมทับ ช่วยลดการระเหยน้ำและลดคราบดินกระเด็น แต่ควรเช็กจุดต่อและหัวน้ำหยดให้แน่นก่อนปิดผ้า เพราะแก้ทีหลังจะยุ่งกว่า
เทคนิคติดตั้งให้แน่น กันหญ้าได้จริง ไม่หลุดง่าย
เริ่มจากเตรียมหน้าดินให้เรียบ เก็บเศษกิ่ง หิน และวัชพืชที่โตแล้วออกให้มากที่สุด เพราะหญ้าที่มีหัวหรือรากแข็งแรงอาจดันผ้าจนโป่งขึ้นได้ จากนั้นปูผ้าให้ตึง อย่าปล่อยให้ย่น เพราะรอยย่นจะกลายเป็นแอ่งน้ำและเป็นช่องให้หญ้าเกิด
ใช้หมุดยึดหรือเหล็กตัวยูตรึงตามขอบและรอยต่อ ระยะการตรึงควรถี่ขึ้นในพื้นที่ลมแรงหรือพื้นเอียง ถ้าใช้ดินกลบขอบผ้าบางส่วนร่วมด้วย ผ้าจะนิ่งขึ้นมาก และช่วยกันแสงลอดจากด้านข้าง
กรณีต้องตัดช่องปลูก ควรตัดเป็นรูปกากบาทหรือช่องเล็กพอดี แล้วพับขอบลงเล็กน้อย จะช่วยให้ช่องไม่ขยายเองเวลาถูกดึงหรือโดนน้ำ
ข้อควรระวังและแนวทางดูแลให้ใช้นาน
ผ้าฟางช่วยงานได้มาก แต่ไม่ใช่ของวางแล้วลืม ถ้าเห็นผ้าเริ่มกรอบหรือแตกเป็นเส้นเล็ก ๆ ควรเปลี่ยนก่อนที่เศษจะกระจายเต็มแปลง เพราะเก็บยากและทำให้ดินมีเศษพลาสติกปนได้ง่าย อีกเรื่องคืออย่าปล่อยน้ำขังบนผ้าต่อเนื่องนาน ๆ ถ้าแปลงระบายน้ำไม่ดี ควรแก้ระบบน้ำหรือปรับระดับดินก่อน
หลังจบฤดูกาลปลูก ถ้าผ้ายังสภาพดี ล้างเศษดินให้หลุด ตากให้แห้งแล้วม้วนเก็บในที่ร่ม จะช่วยยืดอายุได้มาก ลดปัญหากรอบจากแดด
ผ้าฟางคลุมดินเป็นตัวช่วยลดวัชพืชและลดงานดูแลแปลงได้จริง ถ้าเลือกสเปกให้เหมาะ จุดสำคัญคือความหนาแน่น ความทนแดด ขนาดผ้า และการใช้งานตามชนิดพืช แปลงที่เดินบ่อยควรใช้ผ้าทนกว่า งานระยะยาวควรมองรุ่นที่ทนยูวี ติดตั้งให้ตึง ซ้อนรอยต่อให้พอดี ตรึงขอบแน่น แล้วตัดช่องปลูกให้เล็กพอดี เมื่อดูแลและเปลี่ยนตามสภาพ ผ้าฟางจะช่วยให้แปลงดูแลง่ายขึ้น ดินชื้นสม่ำเสมอ และวัชพืชลดลงแบบเห็นได้ชัด
